Review: Deze dystopische AI-thriller van de GTA-bedenker voelt ongemakkelijk dichtbij

Dan Houser is vooral bekend als medeoprichter van Rockstar Games en als een van de belangrijkste schrijvers achter Grand Theft Auto, Red Dead Redemption en Bully. Nu is daar een boek van zijn hand over ai, tech en een bizarre game. Dit is wat wij van Een Hoger Paradijs vinden.

Houser vertrok in 2020 bij Rockstar Games en richtte daarna Absurd Ventures op, waarmee hij verhalen ontwikkelt voor games, podcasts, strips en boeken. Een Hoger Paradijs (in het Engels: A Better Paradise) is zijn debuut in de boekenwereld.

Eén ding is goed om te weten: wie een boek verwacht dat leest als een nieuwe GTA, krijgt iets heel anders. Een Hoger Paradijs is een thriller over kunstmatige intelligentie, menselijke ijdelheid en de gevaarlijke droom om een perfecte digitale wereld te bouwen.

Centraal staat Daisy’s Ark, een ambitieus gameproject onder leiding van psycholoog en uitvinder Mark Tyburn. Zijn team wil een virtuele wereld bouwen die spelers volledig begrijpt en zich voortdurend aan hen aanpast. De technologie blijkt alleen krachtiger en onvoorspelbaarder dan de makers hebben voorzien. Het project valt uiteen en de kunstmatige superintelligentie NigelDave wordt achtergelaten.

Houser kiest ervoor dat de lezer het verhaal voortdurend krijgt voorgeschoteld vanuit verschillende personages, waarbij het prettig is dat de hoofdstukken vaak kort zijn. Op deze manier wordt langzaam duidelijk wat er tijdens de ontwikkeling misging en wat voor gevolgen dat mee zich meebrengt.

De schrijver switcht continu tussen verschillende tijden en perspectieven. Mark, zijn dochter Daisy, zakenman Kurt Fischer en andere betrokkenen vertellen hun eigen versie, terwijl AI NigelDave probeert te begrijpen wat mensen zijn en waarom hij zelf bestaat.

Die opzet werkt goed. De tijdsprongen doseren de informatie en de wisselende perspectieven laten zien hoe ambitie, schuld en zelfbedrog dezelfde gebeurtenissen kunnen vervormen. Het voelt soms alsof je door de losse missies en personages van een grote gamewereld beweegt, op zoek naar het centrale verhaal.

Hoewel de opzet slim en uitdagend is, moet alleen wel geconcludeerd worden dat echte spanning mist en er veel sprake is van herhaling. Je leest té vaak over de ijdelheid van mensen en details van personages, waarbij je op een gegeven moment als lezer denkt: ‘Nu weet ik het wel.’ Die herhaling was niet nodig geweest, er had meer spanning ingebouwd kunnen worden door bijvoorbeeld spannendere dialogen of locaties toe te voegen. Het verhaal kabbelt soms te veel voort.

De sterkste hoofdstukken zijn zonder twijfel die van NigelDave. Deze AI is kinderlijk, arrogant, maar vooral heel komisch. Het zal lastig zijn om niet regelmatig een lach te onderdrukken en daarvoor niets anders dan lof voor Houser.  

Zijn observaties over mensen zijn erg treffend, vooral omdat hij menselijke tegenstrijdigheden letterlijk probeert te ontleden. De robot verlangt naar een lichaam en begrijpt niet waarom mensen zichzelf zo belangrijk vinden terwijl ze voortdurend irrationele keuzes maken.

Hier is Housers bekende satirische scherpte het duidelijkst. Zijn visie op AI gaat niet alleen over een machine die gevaarlijk slim wordt, maar ook over de mensen en bedrijven die technologie gebruiken om status, geld en controle te verwerven.

Het boek stelt daarbij continu interessante vragen: creëren wij AI naar ons eigen evenbeeld, inclusief onze onzekerheden en behoefte aan erkenning? En is het echte gevaar de technologie of het ego van de mensen die AI bouwen?

Zoals je om NigelDave moet lachen, is het lastig om een band op te bouwen met de rest van de personages. Ze zijn simpel niet weg erg likeable. Ze zijn zelfingenomen, verbitterd, emotioneel erg vlak en soms gewoon banaal en plat. Het is duidelijk dat dit een bewuste keuze is van Houser en hij kritiek levert op de (tech)wereld en de mensen die erin werken, maar voor de lezer is het lastig om op elk moment dus binding te krijgen met het verhaal of de personages. Dat het verhaal zich erg traag ontwikkelt, helpt hier niet bij.

Samengevat bevat Een Hoger Paradijs bevat sterke ideeën, zwarte humor en overtuigende satire op AI, de game-industrie en technologisch ontwikkelingen. Dan Houser barst duidelijk van goede ideeën, maar we kunnen helaas niet concluderen dat het boek echt heel spannend is.

Enkel NigelDave is een memorabel personage en daar zitten geweldige vondsten is, maar eigenlijk merk je wel dat games maken iets anders dan in een spannende thriller schrijven. Qua boek zijn we niet 100% overtuigd, al zouden we dit idee wél ten uitvoer willen zien in een spannende game of film. Voor fans van Rockstar en GTA is het sowieso int4eressant om te zien wat Dan Houser nu doet en wat voor geweldige creaties en ideeën hij op papier kan zetten.

Meer weten over Dan Houser? Check dan onze speciale pagina.